اثرات غیر شنیداری ناشی از آلودگی صوتی محیط زیست

اثرات, غیر شنیداری, ناشی, از آلودگی, صوتی, محیط, زیست,

آلودگی صوتی، معضل محیط زیست:

آلودگی صوتی، یکی از مهم ترین معضلات زیست محیطی است که به عنوان عاملی زیان آور، سلامتی انسان ها را به ویژه در کشور های در حال

توسعه در معرض تهدید قرار می دهد. اثرات ناشی از مواجهه با سر و صدا را نباید کم اهمیت انگاشت.

مواجهه با سر و صدا نه تنها اثرات زیان باری بر سیستم شنوایی انسان دارد؛ بلکه می تواند در عملکرد سایر سیستم های حیاتی نیز اختلال ایجاد نماید. عوارضی مانند اختلال خواب، مریضی های قلبی- عروقی، اختلال در ترشح غدد درون ریز، افت عملکرد شناختی و سلامت  روانی از جمله مهم ترین فاکتور هایی هستند که در مطالعات پیشین به مواجهه با سر و صدای محیط نسبت داده شده اند. اگر چه مجموعاً و در یک نگاه کلی می توان برخی اثرات فوق الذکر را با اطمینان بیشتری به سر و صدا نسبت داد، لیکن تاثیرگذاری مستقیم عوامل سایکو فیزیولوژیکی، اجتماعی، شغلی، حساسیت فردی و ... موجب گردیده تا در برخی از موارد نیز نکات مبهمی وجود داشته و نتایج مطالعات پیشین فاقد هماهنگی مورد انتظار باشند. تغییرات قلبی- عروقی و شناختی افراد در مواجهه با سر و صدا به ویژه در گروه های مختلف سنی و جنسی هنوز به طور کامل مشخص نیست. از طرفی با توجه به شرایط فعلی خصوصا در شهر های بزرگ مبنی بر مواجهه همزمان با سر و صدا و سایر آلودگی های محیطی شکل گیری ساحه و بخش جدیدی از تحقیقات بر پایه اثرات توأم ناشی از مواجهه همزمان با عوامل زیان آور مذکور قابل بررسی است. شرایطی که ادبیات علمی برای پاسخ دهی مطمئن و قطعی به آن نیاز به تکمیل دارد. بنابر این، اهمیت پیامد های جدی ناشی از مواجهات طولانی مدت با سر و صدای محیط محققین را بر آن داشت تا با مروری جامع بر منابع موجود و جمع آوری شواهد مستدل، جایگاه فعلی دانش امروز را در زمینه عوارض غیر شنیداری مواجهه با سر و صدای محیط تعیین نموده و گامی در جهت تعیین مسیر تحقیقات آتی بردارند.

 

معلومات پیرامون صوت:

صوت یک حس شنیداری است که از طریق ارتعاشات اکوستیک تحریک می شود. به عبارت دیگر حرکت میکانیکی ناشی از ارتعاش ذرات به صورت امواج حرکتی در محیط های مادی و یا هوا منتشر و باعث تحریک واکنش های فزیولوژیکی در گوش و مسیرهای شنوایی می شود ( گوش انسان فقط قادر به شنیدن اصواتی است که در محدوده ادراک شنوایی انسان یعنی از 20 تا 20.000 هرتز قرار داشته باشند).

از دیدگاه روان شناسی، سر و صدا عبارت است از صوت یا مجموعه ای از امواج صوتی که خارج از هر گونه نظم و هارمونی تولید شوند. سر و صدا علاوه بر دارا بودن مشخصات فزیکی معین، بر اساس حسی که ایجاد می کند نیز تعریف می شود. طبق تعریف سازمان استندارد جهانی (ISO) سر و صدا پدیده ای است اکوستیک که به صورت آزار دهنده و ناخوشایند درک می شود.

از نقطه نظر فزیکی، سر و صدا مجموعه از ارتعاشات صوتی پیچیده و نامنظم و یک ارتعاش مکانیکی است که به صورت امواج صوتی در یک محیط الاستیک- غالبا هوا – و حتی مایعات و جامدات منتشر می شود. جهت بررسی اثرات سر و صدا بر روی انسان نه تنها می بایست شدت صوت؛ بلکه فرکانس، نوع صدا و مدت زمان مواجهه را در نظر گرفت. شدت صوت، میزان فشار صوت یا دامنه ارتعاش صوتی و مقدار انرژی صوتی است که در واحد زمان از واحد سطح عمود بر راستای انتشار موج صوتی می گذرد و واحد اندازه گیری آن دیسی بل می باشد. فرکانس یکی از  مشخصه های فیزیکی صوت می باشد که عبارت است از تعداد دفعات تکرار امواج ارتعاشی در واحد زمان و واحد اندازه گیری آن هرتز می باشد. فرکانس موج صوتی تعیین کننده زیر و یا بم بودن آن می باشد به طوری که اصوات با فرکانس پائین (ارتعاشات کمتر از چند صد هرتز) به عنوان صداهای بم و اصوات دارای فرکانس بالا به صورت صداهای زیر شنیده می شوند. صدا از نظر نوع به انواع ممتد، متغیر و متناوب تقسیم می شود. صداهای ممتد، در طول زمان با شدت ثابت باقی می مانند، در حالی که در صداهای متغیر و متناوب شدت صدا دچار افزایش و کاهش شده و حتی در مورد اصوات متناوب انتشار صدا قطع و دوباره شروع می شود. بر آورد میزان زیان آور بودن یک محیط پر سر و صدا به کل انرژی صوتی دریافت شده بستگی دارد.

این میزان نه تنها به شدت صوت؛ بلکه به مدت زمان مواجهه وابسته است. به منظور محاسبه تغییرات سر و صدا در واحد زمان از واحدی به نام "تراز معادل مواجهه صوت" (Leq) استفاده می شود.

سر و صدا به عنوان یک عامل زیان آور محیطی انسان را با چالش های جدی در زمینه های سلامتی جسمی و روانی رو به رو می کند. مطالعاتی که به طور گسترده و به ویژه در زمینه مواجهات شغلی انجام شده اند تاثیر مستقیم صدا را بر شنوایی انسان مورد تایید قرار داده اند.

مواجهه با صدای ممتد 85-90 دیسی بل در شبکه می تواند منجر به افت تدریجی شنوایی و تغییر در آستانه حساسیت شنیداری فرد شود. موارد مشابه را می توان در مواجهات کوتاه مدت و ناگهانی با صداهای با شدت بالاتر از 135 دیسی بل مشاهد نمود. مروری بر مطالعات گذشته نشان می دهد که پیامدهای منفی ناشی از مواجهه با این عامل زیان آور محیطی منحصر به صدمات دستگاه شنوایی نبوده بلکه محدوده بسیار وسیعتری را شامل می شود. در یک تقسیم بندی کلی می توان اثرات مذبور را به دو بخش شنیداری و غیر شنیداری تقسیم نمود. اثرات غیر شنیداری که کمتر مورد بررسی قرار گرفته اند، نتیجه مواجهه با صدا به عنوان یک عامل استرس زا بوده و منجر به بروز تغییرات بیولوژیکی، فردی و رفتاری می شوند.

 

سر و صدا- آلاینده محیط زیست:

سرو صدا به عنوان فراگیرترین آلاینده محیط زیست نه تنها در تمام فعالیت های بشر وجود دارد؛ بلکه روز به روز حضور پر رنگ تری می یابد. مطالعاتی که به بررسی ارتباط بین محیط زیست و سلامتی پرداخته اند، سر و صدا را به عنوان مهم ترین معضل معرفی نموده اند. درتمام ساعات شبانه روز و در همه محیط های شغلی و زندگی، افراد با سرو صدا مواجه اند. منابع تولید آلودگی صوتی متعدد هستند، لیکن مهم ترین منابع صنایع و ترانزیت ( هوایی، ریلی و جاده ای ) می باشند.

سر و صدای ناشی از ترانزیت جاده ای بخش عمده ای از سر و صدای محیط را تشکیل می دهد که غالبا ساکنین شهر های بزرگ و حومه را در معرض صدمه قرار می دهند. بدون شک افزایش تولید وسایط نقلیه و ورود بی رویه آن ها به شبکه ترانزیت شهری و نیز افزایش ساعات پر سر و صدا در طول شب را می توان از مهم ترین عوامل مؤثر در افزایش میزان مواجهه با سر و صدا دانست. بررسی های اخیر نشان داده اند که بیش از (30) فیصد ساکنین کشور های اروپایی در معرض صدایی بیش از 55 دیسی بل و 20 فیصد آنها در معرض صدایی بیش از 65 دیسی بل در طول روز قرار دارند و از عوارضی نظیر اختلال خواب شکایت می کنند. اگر چه صدای ناشی از ترافیک جاده ای به طور عمده ناشی از تردد وسایط نقلیه است، لیکن در سرعت بالاتر از 50 کیلومتر بر ساعت برای وسایط نقلیه و 80 کیلومتر بر ساعت برای وسایط نقلیه سواری صدای ناشی از اصطکاک بین بدنه موتر با هوا و نیز بین تایر با سطح جاده صدای ناشی از موتر را به طرز چشمگیری افزایش می دهد.

مطالعات مشابه به انجام رسیده در داخل و خارج کشور، تایید کننده این امر می باشند که آلودگی صوتی یکی از مهمترین مشکلات زیست محیطی شهرها محسوب می شود و شدت آن در سال های اخیر رو به افزایش بوده است.

صدا و تاثیر آن بر خواب:

اختلال خواب  ناشی از مواجهه با سر و صدای محیط بسیار معمول است. مرکز شنیداری مغز، پیام های صوتی را از دو مسیر قشر مغز و راه های نزولی مرتبط با سیستم خودکار دریافت می کند. به همین دلیل است که سیستم شنوایی در هنگام خواب نیز قادر به دریافت و پردازش محرک های خارجی از جمله محرک های صوتی می باشد. شایان ذکر است که عوامل متعددی از جمله فاکتور های فیزیکی ( نوع، شدت، فرکانس و طیف صدا ) و نیر فکتور های فردی ( سن، جنس و فکتور های شخصیتی) در میزان حساسیت افراد نسبت به صدا و چگونگی عکس العمل آنها تأثیر دارند.

پیامدهای صدا هنگام خواب ممکن است فوری (اولیه) یا تأخیری (ثانویه) باشد. منظور از اثرات اولیه تغییراتی است که همزمان و یا بلافاصله بعد از مواجهه بروز می کنند، در حالی که اثرات ثانویه، یک یا چند روز پس از مواجهه مشاهده می شوند.

ساختار فزیولوژیکی خواب با شاخص هایی نظیر تعداد دفعات بیدار شدن شبانه و مدت زمان آن، تعداد دفعات تغییر فازهای خواب و تغییر در میزان کمی آنها، کوتاه شدن مدت خواب و تأخیر در زمان به خواب رفتن یا ورود به فاز 2 تعیین می گردد.

بنابر این، پیدایش هر گونه تغییر در وضعیت طبیعی پارامتر های فوق در حضور سر و صدا و ناپدید شدن تغییرات در وضعیت سکوت را می توان به اختلال خواب ناشی از مواجهه با سر و صدا نسبت داد.

بر اساس مطالعات انجام شده، تاخیر در به خواب رفتن و بیدار شدن زود هنگام در صبح را می توان اصلی ترین علل کوتاه شدن مدت زمان خوابیدن دانست. مواجهه با صدای متناوب با شدت حداکثر 45 دسی بل و یا بالاتر می تواند زمان به خواب رفتن را تا 20 دقیقه به تاخیر بیندازد. سازمان صحی جهان (WHO) حداکثر صدای مجاز را در طول شب و در اتاق خواب معادل 45 دسی بل و تراز مطلوب را برای همین شرایط 30 دسی بل تعیین نموده است.

به طور کلی و بر اساس شواهد موجود، عملکر انسان در مواجه با یک منبع صوتی- به ویژه زمانی که صدا غیر قابل کنترول باشد می تواند به افراد احساس پوچی القاء کند، آنها را تحریک پذیر کند، استراتیژی های حل مسئله را تغییر دهد و توانائی توجه و تمرکز را بر روی فعالیت های در حال انجام کاهش دهد. هم چنین بر عملکرد اجتماعی تأثیر بگذارد و ارتباطات کلامی را مختل نماید.

هرات سبز (NEPA, Herat)...