آب

آب

حدود سه چهارم سطح کره زمین را آب فرا گرفته است. 98 درصد آب های کره زمین شور است که بحرها و دریاها را تشکیل می دهد. از 2 درصد باقیمانده نیز بیشتر آن منجمد است و فقط کمتر از یک درصد آب های زمین، شیرین و برای موجودات خشکی قابل استفاده است.

آب از منابع تجدید شدنی است یعنی به طور دایم در طبیعت در حال تولید است ولی در شرایط مختلف به صورت های گوناگون دیده می شود. مثلاً به صورت یخ، ابر، بخار آب و ... آب سرچشمه حیات است، هستی همه موجودات زنده به آب بستگی دارد.

در فعالیت های زراعت، صنعتی و خانگی آب به مقدار فراوان مورد استفاده انسان قرار می گیرد. اما به دلیل مصرف بی رویه و آلوده شدن از طریق فعالیت های انسانی، منابع آبی مورد تهدید قرار گرفته اند. افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی و پیشرفت صنعت موجب استفاده بی رویه از منابع آب و سرازیر شدن مواد میکروبی، کیمیاوی، رادیواکتیو به آب های کره زمین شده است.

آب های زیرزمینی

بخشی از آب برف و باران که به طبقات زیرین خاک نفوذ می کند سفره آب زیرزمینی را تشکیل می دهد. بیش از 90 درصد آب آشامیدنی جهان از آب های زیرزمینی تأمین می گردد. آب های زیر زمینی به وسیله چشمه، قنات و حفر چاه به سطح زمین راه پیدا کرده و مورد استفاده قرار می گیرند.

آب های سطحی

بخشی از آب های برف و باران روی زمین جاری می شود و آب های سطحی را تشکیلمی دهد . آب های سطحی به شکل جویبارهای کوچک، رودخانه ها، تالاب ها، دریاها و بحرها دیده می شوند.

الف ) تالاب

تالاب ها از انواع آب های سطحی هستند که به زمین های خیس و باتلاقی و برکه هایی با آب جاری یا ساکن که ممکن است موقت یا دائم باشند گفته می شود. تالاب ها در کنار دریاها نیز وجود دارند . تالاب های ساحلی در حقیقت واسطه ای بین دریا و رودخانه هستند. بعضی تالاب ها آب شور و بعضی آب شیرین دارند. از تالاب های آب شیرین می توان برای مصارف زراعت و انسانی استفاده کرد.

ب) رودخانه

آب رودخانه ها برای مصارف شهری، صنعتی، زراعت و حمل و نقل استفاده می شود . همچنین با احداث سد بر روی رودخانه از آب ذخیره شده برای تأمین برق و ... استفاده می شود. البته این عمل باید به گونه ای باشد که کمترین صدمه را به نباتات و حیوانات مسیر رودخانه و محیط اطراف وارد نمایند.

ج) دریا و اقیانوس

اقیانوس ها و دریاها زیستگاه آبزیان بی شماری هستند و از این جهت از منابع بزرگ غذایی بشر محسوب می شوند که پروتین، مواد معدنی و ویتامین های مورد نیاز بدن انسان را تأمین می کنند.

مصارف آب

موارد استفاده اصلی از آب شامل مصارف شهری و خانگی، زراعت و صنعتی می باشند.

الف) مصارف شهری و خانگی

مصارف شهری و خانگی آب شامل فعالیت های روزمره نظیر استحمام و شستشو می باشد که بیشترین تلفات مربوط به این دو فعالیت است. باز گذاشتن دوش از ابتدا تا انتهای استحمام ، شستشوی موتر با آب آشامیدنی، شستشوی داخل سرا و ... با فشار آب به جای جارو کردن موجب اتلاف مقادیر زیادی آب می گردد.

ب) مصارف زراعت

بیشترین مصارف آب در بخش زراعت می باشد. با انجام اعمال ساده نظیر آنچه در زیر می آید می تواند مصرف آب را در این بخش تا حد قابل ملاحظه ای کاهش داد .

- مرمت و بازسازی بستر نهرهای آبیاری با مواد غیر قابل نفوذ از فرو رفتن آب در زمین قبل از رسیدن به مزرعه پیشگیری می کند.

- در مناطق گرم و خشک باید روی نهرهای آبیاری برای جلوگیری از تبخیر آب پوشانده شود.

- آبیاری بارانی و قطره ای در بعضی مناطق از روش های صحیح مصرف آب است.

- کاشت نباتات متناسب با شرایط اقلیمی مناطق، مانع کاهش ذخایر آبی می گردد.

ج) مصارف صنعتی

مصارف صنعتی آب عبارتند از کاربری آب برای معدن کاری، انواع کاربری های کارخانه ای و خنک سازی برای تولید صنعتی و تولید انرژی گرمایی، کل برونکشی آب برای مصارف صنعتی را حدود 21% کل کاربری آب برآورد کرده اند. اما تقاضای صنعتی برای مصرف آب ، رشدی بسیار تعدادع تر از تقاضای مصرف آب در زراعت دارد. یکی از پدیده های جدی و مهم مصرف صنعتی آب برگشت بیشتر این آب به چرخه طبیعی گردش آب ، در رودها و نهرهاست، در حالیکه به شدت در اثر مواد کیمیاوی و فلزات سنگین آلوده یا مسموم شده اند، اما به تدریج مسئولان حفظ محیط زیست در شمار هر چه بیشتری از کشورها، قوانین جدی و اکیدی را برای تصفیه این پساب مقرر می کنند که در اغلب موارد تمامی هزینه این تصفیه به عهده خود شرکت های صنعتی آلوده کننده است. از دهه 1970 بدین سو ، توسعه فنی در بسیاری از شاخه های صنعت، معطوف به بازگردش «آب فراوری شده» (آب مورد استفاده در صنعت) بوده است. این توسعه هم به منظور اقدام به صرفه جویی در مصرف آب و هم اقدام برای کاهش هزینه زیاد تصفیه پساب صورت گرفته است.

پسماندهای صنعتی از راه های غیر از تخلیه پساب هم به چرخه آبشناختی وارد می شوند.

ظهور فن آوری نوین از مهم ترین روندهای معاصر در توسعه صنعتی به شمار می آید در برخی از این فناوریها، توانایی کاهش تخلیه پساب صنعتی از طریق مصرف کارآمدتر مواد خام و انرژی وجود دارد. پیشرفت هایی که در زمینه فن آوری رخ داده است منجر به افزایش و بهبود کارایی تصفیه پساب های صنعتی شده است.

هرات سبز (NEPA, Herat)...