هوا

هوا

هوا گازی است بی رنگ، بی بو و مخلوطی از عناصری مانند اوزون، آکسیجن، گازکاربنیک، آرگون، نئون، هلیوم، کریپتون، گزنون و مقداری بخار آب و گاز آمونیاک .

قسمت اعظم هوا یعنی 78% حجم هوا را تشکیل می دهد ، 21% آن را آکسیجن و فقط 1% باقیمانده ، مخلوطی از سایر گازهاست .

هوا به صورت لایه ای به ضخامت 60 تا 100 کیلومتر دور تا دور کره زمین را فرا گرفته است که به آن جو می گویند .

آکسیجن موجود در هوا منبع حیات است ، انسان بدون آب و غذا می تواند چند روزی زندگی کند ولی بدون هوا چند دقیقه بیشتر زنده نمی ماند . هوای اطراف زمین (جو) موجب جذب اشعه های زیان آور خورشید و همچنین انتقال امواج صوتی می شود .

آلودگی هوا

هر گونه تغییر در ویژگیهای فیزیکی و کیمیاوی عناصر تشکیل دهنده هوا را « آلودگی هوا » می گویند .

منابع آلاینده هوا به دو دسته طبیعی و مصنوعی تقسیم می شوند :

برخی از عوامل طبیعی آلوده کننده هوا عبارتند از : باد و طوفان های شن و ماسه ، فعالیت آتشفشان ها که موجب ورود گازهایی مانند SO₂ و H₂O ، متان و غیره به هوا می شود . آتش سوزی خود به خود جنگلها که دود ، هیدروکربورهای نسوخته ، اکسیدهای و خاکستر را به هوا وارد می کند . چشمه های آب معدنی که گازهای گوگردی وارد هوا می کنند . تخمیر بی هوازی مواد در طبیعت گاز متان و کاربن دای اکساید و تخمیر هوازی کاربن دای اکساید تولید می کند . گروه های نباتات نیز جز آلاینده های طبیعی هوا هستند . برخورد امواج دریا به ساحل که قطرات ریز آب حاوی نمک را وارد هوا می کند موجب آلودگی طبیعی هوا می شوند .

برخی از منابع و عواملی مصنوعی آلودگی هوا عبارتند از :

- مصرف سوخت های فسیلی در کارخانه ها و صنایع ، واحدهای مسکونی و واحدهای تجاری ، گازهایی نظیر دی اکسید گوگرد ، منواکسید کاربن ، گاز کاربنیک ، اکسیدهای و غبار را در هوا منتشر می کنند .

- وسایل نقلیه موتوری که مهم ترین منبع آلودگی هوا در شهرهای بزرگ می باشند با مصرف سوخت های فسیل موجب انتشار گازهای منواکسید کاربن ، اکسیدهای ، هیدروکربورها و سرب در هوا می شوند .

گازهای گلخانه ای :

گازهايی نظیر بخار آب ، کاربن دای اکساید ، متان ، اکسیدهای ، کلرو فلوروکاربن که به گازهای گلخانه ای مشهور هستند مقداری از تشعشعات خورشیدی شامل اشعه مادون قرمز را جذب می کنند و بقیه تشعشعات بعد از برخورد با سطح زمین و تبدیل به اشعه با طول موج بلند و به صورت گرما دوباره با گازهای فوق برخورد کرده و در جو زمین محبوس می گردند . نتیجه این عمل گرم شدن کره زمین که به آن گرمای گلخانه ای می گویند و فرآیندی نظیر گلخانه های مصنوعی دارد .

گرم شدن کره زمین موجب آب شدن یخ ها ، بالا آمدن آب دریاها، جاری شدن سیل ، نابودی و تلفات ا نسانی ، حیوانی و نبات ی می شود .

یکی از مهم ترین گازهای گلخانه ای دی اکسیدکاربن است که از احتراق سوخت های فسیلی مانند زغال سنگ ، گاز و فرآورده های نفتی تولید می شود . مقدار زیادی از دی اکسیدکاربن توسط درختان و پلانکتون های(موجودات ذره بینی) موجود در آب های سرد جذب می شوند با قطع درختان و نابودی جنگل ها و گرم شدن آب ها جذب دی اکسیدکاربن کمتر شده است .

گاز متان نیز یکی از گازهای گلخانه ای است که ناشی از تخمیر زباله ها و پوسیدن نباتات و فضولات حیوانات می باشد . تولید کمتر زباله و دفع بهداشتی آن موجب کاهش اثرات گلخانه ای می گردد .

لایه اوزون:

یکی از لایه های حفاظتی موجود در جو لایه اوزون می باشد که مانع ورود اشعه ماوراء بنفش به سطح زمین می شود . با صنعتی شدن جهان وجود این لایه به مخاطره افتاده است . مهمترین عوامل تخریب لایه اوزون گازهای کلروفلوروکاربن یا CFC می باشند.

وسایل سردکننده مثل یخچال ها ، کولرهای گازی ، کولر اتومبیل و همچنین اسپری ها شامل افشانه های حالت دهنده مو ، خوشبو کننده ها ، انواع عطرها و حشره کش ها تولید کننده گازهای کلروفلوروکاربن می باشند .

تخریب لایه اوزون باعث نفوذ اشعه ماورای بنفش به زمین و بروز سرطان پوست ، تضعیف دستگاه دفاعی بدن و بروز بیماری های چشمی در انسان می شود . همچنین اشعه ماورای بنفش موجب کاهش جمعیت آبزیان و کاهش بهره دهی محصولات زراعت می گردد.

لایه اوزون در اطراف زمین به طور طبیعی از نفوذ اشعه ماورای بنفش به زمین جلوگیری می کند اما وقتی در سطح زمین تولید می شود، کشنده است . اتومبیل ها، کامیون ها، نیروگاهها ، کارخانه ها و پالایشگاه های نفت منابع اصلی تولید اوزون در سطح زمین هستند . صدمات ریوی ناشی از آلودگی هوا به وسیله اوزون بسیار خطرناک است و به محصولات زراعت و درختان کاج نیز صدمه وارد می کند.

هایدروکاربن ها:

هایدروکربن ها از آلاینده های هوا هستند که موجب اختلالات تنفسی، انواع سرطان ها و حساسیت و تحریک چشم می شوند. منابع اصلی تولید کننده هیدروکربورها، تردد اتومبیل ها و استفاده از رنگ ها و حلال ها در منازل و کارخانه ها هستند . همچنین هیدروکربورها در مناطق مرطوب مانند شعضویزارها و توسط حیوانات نشخوار کننده نیز ایجاد می شوند .

سموم:

سموم زراعت و حشره کش ها در هنگام استفاده در هوا منتشر می شوند و با حرکت هوا پراکندهشده و موجب آلودگی آب ، خاک و هوا می شوند.

سرب

سرب موجود در هوا در نتیجه مصرف بنزین سرب دار توسط اتومبیل ها بوجود می آید. سرب فلزی است سنگین و سمی که در ترکیب بنزین وجود دارد و از طریق تنفس و پوست و یا بلعیدن گرد و غبار حامل سرب همراه با مواد غذایی وارد بدن می شود و با مرور زمان تجزیه نمی شود.

اگر بدن دارای کلسیم و آهن لازم نباشد به جای آن سرب جذب می کند و یک رژیم غذایی فاقد پروتین، ویتامین C و روی نیز موجب افزایش میزان جذب سرب می شود. خوردن غذاهای سرخ شده و چرب موجب جذب تعدادع تر سرب می شود .

سرب وارد شده به هوا ناشی از تبخیر بنزین می تواند موجب آسیب های مغزی خصوصاً در کودکان تا سن 6 سال شود . به طور کلی سرب در بافت های نرم مثل مغز ، ماهیچه ها و کبد انباشته می شود و کودکان بیشتر در معرض خطر سرب هستند.

مقادیر کم سرب می تواند موجب تاخیر در خواندن و یادگیری ، پایین آمدن ضریب هوش ، مشکلات رفتاری و گفتاری ، کاهش وزن ، یبوست ، کاهش رشد عضله و استخوان ، آسیب های شنوایی و هماهنگی ضعیف عضلات گردد و میزان بالای سرب ممکن است موجب فشار خون بالا ، کم خونی ، مشکلات کلیوی ، حملات ناگهانی غش و نارسایی های دیگر در کودکان و بزرگسالان گردد . سطح بالای سرب در بزرگسالان موجب مشکلات باروری در مردان و زنان ، اختلالات عصبی ، مشکلات حافظه و درد عضلات می شود.

مونوآکساید کاربن:

مونوآکساید کاربن گازی بی رنگ و بی بو که از احتراق ناقص سوخت های فوسیلی حاصل می شود. این گاز به ویژه محصول وسایط نقلیه پطرولی است .

استفاده زیاد از اتومبیل های بنزینی پرمصرف و فرسوده و با نقص فنی میزان منوکسید کاربن را در هوا افزایش می دهد . این ماده سمی موجب سردرد ، خفگی و نهایتاً مرگ می شود.

دای آکساید گوگرد:

گاز SO₂ محصول سوخت نفت و زغال است. نیروگاهها ، شوفاژهای خانگی ، گرم کننده های صنعتی و دستگاه های حرارت مرکزی الکتریکی از تولید کنندگان گاز SO₂ هستند. این گاز موجب اختلالات تنفسی می شود و به دلیل دارا بودن خاصیت اسیدی به نباتات و آبزیان صدمه می زند و موجب فرسایش ساختمان ها و ایجاد خوردگی در اشیای فلزی می گردد.

آزبست:

آزبست یا پنبه نسوز از آلاینده های هواست که در عایق های ضد آتش ، ضد صدا و ضد سرما در ساختمان ها به کار می رود و پس از خراب شدن عایق ها ، ذرات آن در هوا پراکنده می شود. در ساختن لنت بریک نیز از این ماده استفاده می شود و با بریک های مکرر ذرات آزبست در هوا منتشر می شود . اثر زیانبار این ماده به طور ناگهانی بروز نمی کند ولی پس از سال ها به صورت سرطان ریه آشکار می شود.

اسید کلریدریک:

در اثر وجود پلاستیک در زباله و سوزاندن آن اسید کلریدریک وارد هوا می شود.

اسید کلریدریک به همراه سایر آلاینده ها شامل اکسیدهاوگوگرد ایجاد باران های اسیدی می کند. باران اسیدی به نباتات و آبزیان صدمه زده و موجب فرسایش ساختمان ها و ایجاد خوردگی در اشیای فلزی می شوند.

آلاینده های هوا در محیط های بسته:

رنگ های ساختمانی ، موادی که برای نگهداری مبل ها و وسایل چوبی مصرف می شوند ، حشره کش ها ، واکس ، کف پوش های چوبی ، استفاده از دستگاه های گرم کننده بدون دودکش مثل بخاری ، چراغ خوراک پزی ، منقل کرسی و ... از عوامل ، آلودگی هوا در محیط بسته محسوب می شوند .

یکی از آلاینده های هوا به خصوص در محیط های بسته سیگار می باشد . سیگار حاوی سهم مهلک نیکوتین می باشد که 60 میلی گرم آن شخص بالغ و 10 میلی گرم آن یک بچه را از بین می برد. در هر سیگار 10 میلی گرم نیکوتین وجود دارد که موقع استعمال 1 میلی گرم در بدن جذب می شود و بقیه یا می سوزد و یا در هوا پخش می شود.

آلاینده های هوا در محیط های بسته موجب اختلالات تنفسی ، حساسیت و بروز انواع سرطان ها در انسان می شوند.

هرات سبز (NEPA, Herat)...