مبحث پنجم

مبحث پنجم

جنگلات، چراگاه ها و حیات وحش

جنگل و تأثیر آن بر محیط زیست

جنگل ها به عنوان یکی از سیستم های حیات بخش ابن سیاره و منبع اقتصادی و کانون معیشت جوامع انسانی و به عنوان گنجینه با ارزش و گرانبها برای سیاره زمین به شمار میرود و از بین رفتن این منبع میتواند حتی چشم انداز حیات روی کره زمین را دستخوش عمیق ترین تغییزات کند .

تعریف جنگل:جامعه نباتی است که از درخت ،درختچه و بوته ها تشکیل شده و یک ساحه معیین را اشغال میکتد یک ساحه 10%که توسط درخت و بوته های چوبی پوشانده شده باشد چتگل نامیده میشوداما جنگل های کنار دریا ،جوی ها و سرک ها باید دارای عرض40 متر باشد تا چنگل گفته شود.گر قطع کردن درختان به همین منوال ادامه پیدا کتد د رچند دهه بعد جنگلی روی زمین نخواهد ماند ودر اینده نه چندان دور خطر ان میرود که بدون توجه به نسل اینده جنگل و نباتات و منابع طبیعی را نابود کنیم .

انواع جنگل ها :

جنگل بکر :بدون دخالت انسان به وجود امده و به نام جنگل دست نخورده هم مسمی است .و ترکیب درختان در ان طوری است که وضعیت کاملا طبیعی را نشان می دهد (ساحه صعب العبورجنگل های نورستان)

جنگل طبیعی :

جنگلی که بدون دخالت انسان به وجود امده اما انسان به طور مستقیم یا غیر مستقیم در ان دخالت دارد و به عبارتی به جنگل های بکر دست نخورده گفته میشودو از نظر زیست محیطی فقیر تر از جنگلات بکر هستند

جنگل های مصنوعی :

جنگلاتی که به دست انسان و به هدف مشخصی ایجاد شده است مثلا به هدف :مناظر طبیعی ،تولید چوب ،حفظ اب و خاک و..

امروزه ایجاد جنگلات مصنوعی در دنیا از اهمیت بالای برخوردار است چون به افزایش نیاز چوبی در دنبا پاسخ میدهدو جنگل کاری مصنوعی به منظور تإمین اهداف زیر عملی میشود:

1. A. احداث جنگل های اقتصادی
2. B. احداث جنگل های محافظوی
3. C. احداث جنگل به منظور ابجاد فضای سبز

نقش جنگل در آب و هوا :

جنگل هوا را معتدل میکند ،باعث افزایش بارندگی میشود از اسیب بادهای شدید میکاهد و هوای پیرامون خود را تصفیه میکند،در تابستان 3الی 4 درجه و در زمستان 5 درجه جنگلات از محیط غیر جنگلی میباشد همچنین خاک جنگل در زمستان گرمتر ودر تابستان سردتر از خاکهای مجاور میباشد و این اثر تا 1.20 ددرجه در خاک محسوس میباشد .

نقش درخت کاری در کاهش آلودگی :

بر اساس براورد های صورت گرفته به ازای هر نفر در مناطق شهری حداقل 15 متر مربع فضای سبز نیاز است که با افزایش آلودگی ها این رقم نیز باید بالا برود و تا سطح 50 متر مربع هم میرسد هر هکتار جنگل سالانه 5/2 تن اکسیجن تولید میکند ضمنا هر سال حدود 2هزار متر مکعب آب و 3 تن گردو غبار را جذب و پالایش میکند.

در کل فضای سبز شهری به دسته های بوستان های شهری و جنگلی ،لکه های سبز و باغات ،فضای سبز معابر ،فضای سبز مکانهای خاص چون ادارات ،موزیم ها ودر نهایت فضای سبز منازل تقسیم میشود که در ان از درختانی مانند :اکاسی ،صنوبر ،کاج،چنار ،زبان گنجشککو بید و انواع زینتی و غیره استفاده میشود .

اثر جنگل در میزان بارندگی :

همانطور که گفته شد جنگلات از هوای پیرامون خود میکاهد و هر چه هوا سردتر شود ،کمتر میتواند بخار اب را در خود نگه دارد بنا هوای پیرامون جنگل زودتر اشباء میشود به خصوص که در اثر تعرق درختان هم مقدار بخار اب در پیرامون جنگل بیشتر است و این عوامل باعث نیشود که جنگلبر مقدار بارندگی ان بیافزاید .

در افغانستان آمار دقیقی راجع به مقدار بارندگی در دست نبوده اما مسلم است که در بعضی نقاط که سابقا جنگل بود و حالا از بین رفته از مقدار بارندگی کاسته شده است .

اثر جنگل در جلو گیری از زیان بادهای شدید :

بادهای سخت زمانی که به جنگل برخورد میکند ناتوان گردیده و از تندی ونیروی ان کاسته میشود ،برای حفظ مزارع و ساختمان ها از زیان بادهای شدید و همچنین برای ثابت کردن تپه های شنی متحرک ،اغلب از این خاصیت درختان استفاده قرار میگردد.باد شکن طریقه بسیار مؤثر کنترل تخریب خاک به وسیله باد میباشد ،باد شکن ها سرعت باد هم به سمت موافق و هم به سمت مخالف باد کم میکند.

اثر جنگل در تصفیه هوا :

جنگلات به وسیله جذب کاربن دای اکساید و دفع اکسیجن در هوای پیرامون خود مؤثر است اما علاوه بر این جنگلات در برابر هوای پیرامون خود مانند (صافی )کار میکنند و بدین ترتیب که گرد و خاک هوا در روی برگ ها مینشیند و میکروبهای مؤلد بیمارهای در هوای که اکسیجن آن فراوان تر است نابود میشوند .

نقش جنگلات در صنعت اکوتوریزم :

اکوسیستم در دری به عنوانن طبیعت گردی معنی شده است .

تاثیرات شگرف توریسم در کاهش نرخ بیکاری ،افزایش سطح در امد ،تأمین منابع انرِی و رونق بازار صنایع دستی که طبق امار موجود 10 میلیون نفر از ان ارتزاق میکنند تنها بخشی از مزایای ویژه پرداخت به این صنعت است . به ازای ورود هر گردشگر دو تا شش شغل به صورت مستقیم با احتسابات مشاغل در بخش های تولیدی و خدماتی برای هر گردشگر 9تا 10 شغل ایجاد میشود .طی سالهای اخیر صنعت توریسم 5/1 فیصد در آمدملی جهان را به خود اختصاص داده شده است .

افغانستان از نظر وجود اثار تاریخی و فرهنگی در میان کشور های خوب دنیا قرار داشت و از نظر جاذبه های اکوتوریسمی و تنوع اقلیمی نیز جزء کشورهای برتر دنیا بود با وجود قابلیت ها و پتانسیل های موجود در کشور وجود عواملی همچئن جنگ ،عدم شناخت نسبت به اکوتوریسم در افغانستان ،کمبود متخصصین در امر اکوتوریسم ،فقدان فرهنگ مناسب خاص طبیعت گردی که بعضی مواقع باعث تخریب و از بین رفتن چشم اندازهای طبیعت میشود و در نتیجه تبدیل به زباله دانی میشود .عدم اطلاع رسانی در این زمینه توسط رسانه ها و مطبوعات از دلایل عمده عدم جذب اکوتوریسم در افغانستان است .این در حالی است که کشورهای توریست پذیر با داشتن چشم اندازهای طبیعی میتوانند باعث افزایش درامد سرانه ملی شوند و هنگام صلح بیش از یک میلیون سیاح صرف از دره زیبای بامیانم دیدن میکردند .افغانستان با داشتن اقلیم زیبا و بکر و وجود اقلیم های متفاوت آب و هوای و انواع متنوع نباتی و حیوانی میتوانند تاثیر شگرفی در جذب گردشگران طبیعت گرد ایفاء کند و در این حوزه د رمنطقه یکی از قطب های اکوتوریسمی قلمداد شود و باعث افزایش درامد کشور شود .

از سوی دیگر وجود جنگل های وسیع در مناطق شرقٰ، جنوب ،شمال و شمال غرب بیابان ها و دشت ها، پارک ملی بند امیر، ذخیره گاه حیات وحش پامیر و دره زیبا اجر، پناهگاه های پرندگان مهاجر چون دشت ناور، آب ایستاده و کول حشمت خان که ارزش ملی و بین المللی دارند. پرندگان نادر و حیوانات وحشی، آبشار ها، چشمه های آب معدنی و روستاهایی با جاذبه های ویژه مانند بت بامیان، تخت رستم،باغ جهان نما، هده، طاق ظفر، ای خانم، بگرام ..... همه از جاذبه ها و ظرفیت های بی نظیر اکوتوریسم در افغانستان هستند و برخی از آنها از قطب های بین المللی اکوتوریسم در جهان، به شمار می روند.

نقش جنگل بحیث تفریحگاه :

با ازدیاد روز افزون جمعیت، توسعه صنعت و بالا رفتن سطح زندگی مردم، در آینده افراد بیشتری به طبیعت رو می آورند اما مردم بسوی جنگل و دیگر مناظر از طبیعت بیشتر روی می آورند که دارای موقعیت خاص باشد درینجا مناظر زیبای جنگلات، دریاچه ها در جلب مردم اهمیت زیادی دارد، در کشور ما پارک های طبیعی مانند بند امیر بامیان، دره واخان بدخشان و هندوکش تاسیس گردیده است. درین پارک ها برای استراحت و تفریح مردم تاسیساتی مانند هوتل، حمام ها، دکانها و غیره بوجود می آید.

از همه مهمتر تاثیر معنوی جنگل بر روحیه انسان است، احساس که به شما موقع ورود به جنگل دست میدهد نمیتوانید که توضیح دهید و قابل وصف هم نمیباشد، تماشا کردن مناظر زیبای طبیعت به شما لذت و آرامش میبخشد، اعصاب شما را تسکین میدهد، آرامش خاص جنگل به شما زندگی دوباره میدهد و تمام سر و صداها و غالمغال شهر را از یادتان میبرد.

مناطق عمده جنگلی افغانستان:

1- کنر :

به اندازه (332500) جریب جنگل های همیشه بهار سوزنی برگ و محافظت شده درین ناحیه باقیمانده همچنان (25) ملیون متر مکعب چوب قابل بهره برداری را نیز در بر دارد، این منطقه بزرگترین منطقه جنگلی افغانستان را تشکیل میدهد که شامل درختان صبر، نشتر، جلغوزه میباشد. افراد در قطع جنگلهای این ساحه باعث تخریب جنگل شده اند.

2- پکتیا :

این ساحه (72500) جریب جنگل را احتوا میکند. به اساس راپور FAO جنگل های پکتیا ظرفیت حاصل دهی دوامدار (22000) متر مکعب را در سال دارا می باشد. انواع مشهور آن جلغوزه، نشتر، صبر، صنوبر و انواع سرو کوهی میباشد.

3- ننگرهار :

در ننگرهار در حدود (15000) جریب جنگلهای تولیدی راپور داده شده بود که سالانه در اثر بهره برداری غلط و قطع بیرحمانه ساحه (2500) جریب جنگل تخریب میگردد.

4- بادغیس :

جنگلهای پسته در دو ناحیه مشخص جغرافیای کشور حوزه شمالی و حوزه جنوبی کوه هندوکش وجود دارد.

حوزه شمالی در صفحات شمالی کشور به قسم کمربند از بدخشان شروع و تا به کوتل سبزک هرات میرسد، این جنگل در ارتفاع 600 – 800 متر واقع شده و مقدار بارندگی آن 300 – 600 ملی متر در سال میباشد.

لازم به ذکر است که افغانستان دارای 2.1 فیصد ساحه جنگلی، ایران 4.5 فیصد ساحه جنگلی، پاکستان 3.1٪ ، هند 21٪ و ترکیه 13.3٪ ساحه جنگلی دارد.

در پایان به امید اینکه هر کدام از ما هر سال لااقل با غرس یک درخت و کاشتن یک نهال در این سنت حسنه الهی شرکت جوییم و در توسعه جنگل ها و باغ ها و حفظ و حراست بیشتر از این نعمت بزرگ و موهبت زیبای پرودگار عالمیان بکوشیم و زمین را به بهشت اولیه و موطن وجود خاکی انسان اولیه که خداوند در قرآن کریم در قصه خلق و هبوط آدم به آن اشارت کرده است، مبدل کرده و زمین این موطن اصلی خود را به اصل خود مبدل گردانیم و چون گذشته لبریز از سبزی و خرمی و صفا و پاکی سازیم.

تاثیرات ناگواری که از اثر قطع بی رحمانه جنگلات بوجود می آید :

• فرسایش خاک
• بروز سیلاب ها
• توسعه دامنه صحراها
• برهم خوردن توازن طبیعت
• انقراض تنوع حیات در منطقه
• متضرر شدن و از دست دادن ارزش های تفریحی، تجارتی، طبی و صنعتی

استفاده درست و دوامدار از جنگلات:

• آگاهی مردم محل از اهمیت جنگلات جهت استفاده درست و دوامدار
• باید از قطع یکسره استفاده نگردد ودر مقابل از قطع انتخابی کار گرفت، یعنی طوری باشد که زمانیکه یک درخت را قطع میکنیم در کنار آن جهت جایگزینی آن یک نهال دیگر غرس گردد.
• برای جمع آوری هیزم توسط مردم محل باید درختان خشک، مریض، ضعیف، سالخورده و غیرمنظم در بین جنگل انتخاب گردد.
• در هنگام جرح تنه درختان جهت تولید مواد کیمیاوی مانند تانین ها و ریزین ها کوشش گردد که جرح بصورت درست و علمی آن عملی گردد، ورنه محل جرحه ساحه مناسبی برای قارچ ها را آماده کرده و درخت بعدا به خشکی میگراید.

روش های جلوگیری از تخریب قطع جنگلات:

• روشن ساختن اذهان عامه به ارتباط اهمیت جنگلات.
• حفاظت جنگلات توسط مردم محل به کمک دولت.
• ملی ساختن ساحات جنگلاتی.
• بکار انداختن کارهای دسته جمعی توسط مردم درفصل نهال شانی در ساحات جنگلاتی و دیگر ساحات.
• رایج نمودن قطع انتخابی در بهره برداری از جنگلات.
• احداث جنگلات مصنوعی در ساحات شهری و پارکها.

تاثیرات ناگواری که در اثر تبدیل نمودن چراگاه ها به زمینهای زراعتی و استفاده بی رویه مواشی از آن بوجود می آید:

• Ø باعث برهم خوردن زنجیره غذایی طبیعی می شود.
• Ø وسعت یافتن دامنه صحراها و دشت های خشک.
• Ø فرسایش خاک.
• Ø انقراض حیوانات و نباتات درمنطقه.
• Ø سبب بروز سیلاب ها نیز میگردد.
• Ø برهم خوردن سیستم تغذیه مواشی.
• Ø برهم خوردن تعادل طبیعت.

استفاد درست و دوامدار از چراگاه ها :

• Ø استفاده بیش از حد از چراگاه ها توسط مواشی یک عمل غیر پایدار و استفاده غیر معقول است، فلهذا از بردن دام بدون توجه به ظرفیت چراگاه که میتواند در مدت کم سبب تمام شدن گیاهان خوش خوراک گردد.
• Ø چراه طولانی دام در یک ساحه محدود چراگاه یکی از علل اساسی تخریب چراگاه میباشد، فلهذا از این روش جلوگیری گردد.
• Ø جلوگیری از بردن دام هنگامیکه زمین مرطوب باشد چون گیاهان کوچک موجب لگد مال شدن، سم کوب شدن، سفت و تخت شدن خاک محل میگردد که در نتیجه باعث نابودی گیاهان خورد و غیر قابل نفوذ شدن خاک برای آب و هوا میگردد.

روش های جلوگیری از تخریب چراگاه ها :

• Ø آگاهی دادن مردم در مورد ارزش چراگاه.
• Ø تغییر در ذهنیت و عادات مردم در برخورد به زمین های زراعتی.
• Ø تنظیم درست چراگاه ( توازن بین ظرفیت تولید و بهره برداری در جریان سال )
• Ø جلوگیری از بوته کنی بیش از حد از طریق ذهنیت دادن به مردم.
• Ø احیاء مجدد چراگاه هایی که اکنون تخریب شده است.
• Ø تناسب در بهره برداری از چراگاه ها.

ساحات ایکالوژیکی در کشور :

• پامیر ها ( پناگاه گوسفند مارکوپولو، پلنگ برفی و 17 نوع دیگر حیوانات وحش پستاندار و سم دار.
• بند امیر پارک ملی کشور.
• آب ایستاده ( پناگاه مرغان آبی ).
• دشت ناور (پناگاه مرغان آبی و قاز حسینی)
• دره آجر ( ساحه تحفظ حیات وحش).
• کول حشمت خان.
• جبه زار های اطراف دریای آمو.
• نورستان.
• جنگلزارهای ولایات هرات، بادغیس،سمنگان و دشت های اطراف مزار شریف.

قبل از جنگ تدابیر حفاظتی بخاطر این ساحات توسط دولت و سازمان خوراکه و زراعت از طریق پروگرام انکشافی ملل متحد در قسمت مطالعه و ارزیابی این ساحات گرفته شده بود.

چرا حیوانات و پرندگان مهم بوده و آن را حفاظت مینمایند:

• برای توازن در طبیعت دارای ارزش فراوان است.
• موجودیت شان نمایندگی از محیط زیست سالم در محل مینماید.

هرات سبز (NEPA, Herat)...