قانون محیط زیست (فصل اول)

بسم الله الرحمن الرحیم

قــــانـــون محيــــط زيســـــــت

فصل اول

احکام عمومی

مبنی

مادۀ اول:

اين قانون درروشنی حکم مادۀ پانزدهم قانون اساسی افغانستان به منظور تنظيم امور مربوط به حفظ منابع طبيعی ، موجودات حيه و غير حيه ، احيای محيط زيست ، حفاظت و استفاده دوامدار از آنها وضع گرديده است .

هدف

مادۀ دوم:

اهداف عمدۀ اين قانون عبارتند از:

1- حفاظت صحت بشری، حيوانی و نباتی و بهبود وضع معيشت آنها.

2- تاْمين عملکرد ايکولوژيکی و سير تکامل آن.

3- تامين منافع و نيازمنديهای نسل فعلی وآيندۀ مرتبط با محيط زيست.

4- حفظ ميراثهای طبيعی و فرهنگی.

5- تسهيل در امر بازسازی و رشد دوامدار اقتصاد ملی.

مرجع تطبیق کننده

مادۀ سوم:

ادارۀ ملی حفاظت محيط زيست به حيث ادارۀ مستقل، مسوول انسجام و نظارت امور حفاظت و احيای محيط زيست و تطبيق احکام اين قانون در سطح کشور ميباشد.

اصطلاحات

مادۀ چهارم:

اصطلاحات آتی در اين قانون معانی ذيل را افاده مينمايد:

1- تاثير سوء: اثرات بالفعل يا بالقوۀ است که در حال حاضر يا آينده محيط زيست وصحت انسان را متضرر نموده، منجر به وارد ساختن زيان به توانمندی جوامع بشری در فراهم آوری امکانات صحی، مصؤنيت و رفاه اقتصادی و فرهنگی ميگردد.

2- اشخاص متاثر شده: اشخاص حقيقی يا حکمی است که تطبيق يک پروژه، پلان يا فعاليت بالای شان تاثير مثبت يا منفی وارد مينمايد.

3- انواع موجودات حيه بيگانه: انواعی است که در افغانستان به صورت طبيعی وجود ندارند.

4- بهترين گزينه عملی محيط زيست: انتخاب بهترين روش جلوگيری يا کاهش تاثيرات سوء بالای محیط زیست بوده و شامل موضوعات ذیل میباشد:

- چگونگی تخليه زباله ها و حساسيت محيطي که تاثيرات سوء بالای آن وارد می گردد.

- مقايسۀ تاْثيرات مالی و محيطي یک روش با روش های ديگر.

- دانش تخنيکی فعلی وامکان تطبيق موفقانه روش.

5- تنوع حيات: تنوع بين موجودات حيه تمام منابع، ايکوسيستم های خاکی، آبی يا تعاملات ايکولوژيکی بوده و شامل تنوع در بين انواع نباتات، اشجار و زنده جانها دربين ايکوسيستم ها ميباشد .

6-ضايعات کلينيکی: ضايعاتی است که بالاثر فعاليت شفاخانه ها، کلينيک ها، مراکز مراقبت کهنسالان مصاب به بيماری های مزمن، معاينه خانه های دوکتوران، لابراتوارهای طبی و مراکز تحقيقات طبی و وترنری و امثال آن توليد گرديده، انتانی بوده يا احتمال سرايت انتان از آن متصور ميباشد.

7-تخليه: پراگنده کردن، دورکردن، در محل قرار دادن يا انتشار مواد آلوده کننده در محيط بوده که طور مستقيم يا غير مستقيم، ثابت يا متحرک، قصدی يا غير قصدی از هر نقطۀ که باشد، صورت می گيرد.

8- ايکوسيستم :سيستم طبيعی متحرک و پيچيدۀ نباتات، فنجی ها ومجموعۀ از موجودات حيۀ ذره بينی و محيط بی جان آنهاست که در تعامل با هم بحيث يک واحد فعال بسر ميبرند .

9- انواع بومی: انواع نباتات و حيواناتی اند که بصورت طبيعی در حيات وحش افغانستان وجود داشته ويا انواعی که صرف درحيات وحش افغانستان توليد نسل ميکنند.

10- محيط زيست: منابع طبيعی، تعاملات بين اجزای منابع طبيعی يا بين اجزای مذکور و انسانها و حيوانات، خواص فزيکی، فرهنگی، تزئينی يا شرايطی است که صحت و سلامت آنها را تحت تاْثير قرارميدهد .

11- حفاظت ایکوسیستم ها در محل غیر اصلی : نگهداری اجزای تنوع حيات در خارج از محيط زيست آنها ميباشد.

12- وضعيت مطلوب حفاظت عبارت است از :

- تاْمين تداوم نوع درطويل المدت در ترکيب يک سيستم حياتی منحيث جزء لايتجزا.

- گسترش انواع به گونه که امکان کاهش آن نه در حال و نه در آينده متصور باشد.

- موجوديت پناگاه کافی درحال و آينده قابل پيشبينی برای نگهداری نفوس انواع.

- گسترش و فراوانی انواع مطابق با معیار های معقول تنظیم حیات وحش.

13- وضعيت نامطلوب حفاظت: عدم برآورده شدن يکی ازشرايط مندرج جز (12) اين ماده ميباشد .

14- منابع وراثتی:مادۀ نباتی، حيوانی، مکروبی يا منبع ديگری است که حاوی واحد های وظيفوی وراثتی دارای ارزش واقعی يا احتمالی ميباشد .

15- انواع قابل استحصال: انواعی است که به مقاصد تجارت، ورزش، شکار يا بحيث وسيلۀ امرار معيشت بکار برده ميشود .

16- مواد مضره : موادی است که به نحوی ازانحا محيط زيست را متاْثر وصحت موجودات حيه را به خطر مواجه ساخته وشامل ادويه ضد حشرات و نباتات، مواد راديو اکتيف ، کيمياوی و ساير موادی ميباشد که به تنهائی يا طور مرکب صحت موجودات حيه را متضرر ميسازد .

17- زباله های زيانبار: زباله های کلينيکی وزباله های حاوی اجسام مضره می باشد.

18- حفاظت ایکوسیستم ها درمحل اصلی: حفاظت زيست بوم ها، محلات زيست طبيعی و نگهداری و احيای انواع قابل زيست در ماحول طبيعی آنها ميباشد.

19- موجودات حيه: موجوداتی است که قدرت انتقال يا اخذ مواد وراثتی بشمول موجودات بی حاصل، ويروس ها و مکروب ها را داشته باشد.

20-موجودات حيه اصلاح شده: موجوداتی است که حاوی ترکيب جديد مواد وراثتی بوده وبا استفاده از تکنالوژی مدرن بدست آمده باشد.

21-منابع طبيعی: اجزای ايکوسيستم ها بشمول زمين ، آب واتموسفيرحاوی تمام نفوس، بخشهای منابع وراثتی حيوانی، نباتی، موجودات حيه، منرالها، هايدروکاربن ها وساير اجسام غير حيه واقع در آن ميباشد .

22- آلوده کننده: هر نوع مواد جامد، مايع، گاز، اجسام ذره بينی، صوت، ارتعاش، حرارت، تشعشع، نور يا انرژی ديگر يا يک شی و يا مخلوط آنها است که قابليت يا امکان تاْثير سوء را داشته و يا هر شی يکه طبق احکام اين قانون آلوده کننده محسوب ميشود .

23- آلودگی: تغيير مستقيم يا غير مستقيم خواص فزيکی، حرارتی، کيمياوی يا بيولوژيکی محيط زيست است که بالاثر دفع و انتشار مواد مضره براستفاده درست اثر وارد نموده وباعث ايجاد وضعيت پرخطر برای صحت، مصؤنيت و رفاه عامه يا محيط زيست گرديده و يا منجربه نقض شرايط ، حدود يا قيودی شود که اجازۀ آن تابع احکام اين قانون ميباشد.

24- ساحۀ حفاظت شده: ساحۀ است که حدود جغرافيائی آن تعيين گرديده و به منظور تأمين اهداف مشخص حفاظتی ايجاد وتنظيم شده باشد.

25- انتظام دوامدار: شيوۀ منظم استفاده از منابع طبيعی است که توأم با ارائه خدمات صحی، امنيتی، اجتماعی و فرهنگی ورفاه اقتصادی برای مردم و جوامع بشری با رعايت مطالب آتی صورت ميگيرد:

- تاْمين ارتقای ظرفيت های حياتی غرض محافظت از منابع طبيعی و ايکو سيستم ها.

- تقويت ظرفيت های حياتی در رابطه با منابع طبيعی و سيستم های محيطی و موجودات حيه توأم با کيفيت آنها به منظور رفع نيازمندی ها وپيشبينی کمک به نسل های آينده.

- جلوگيری از ايجاد تاثيرات سوء و درصورت وقوع ، کاهش وعلاج آن.

26-گرفتن: عبارت از شکار نمودن، کشتن، زخمی کردن، اسير گرفتن، جمع کردن، برداشتن، از ريشه کند ، حفر کردن، قطع کردن، نابود کردن واز بين بردن هر نوعی از حيات وحش ميباشد .

27- فضلات زباله ها: عبارت از هر ماده يا شی است که حامل آن آنرا به دور افگند يا بدون توجه به ارزش آن قصد دور انداختن آن را داشته باشد و از جمله مواد قابل دفع محسوب گردد يا کثافات و زباله های پراگندۀ است که در محل عام ، زمين خالی يا غير از محلاتيکه برای تجمع همچو مواد تعيين گرديده، انداخته ميشود.

28- منابع آب: آبهای زير زمين يا سطح زمين، درياها، چشمه ها، کانال های طبيعی، تالاب ها، جهيل ها و بند های آبی است که در آن آب به صورت منظم يا وقفه ئی سرازير شده يا از آن خارج ميشود .

29- حيات وحش: نباتات، فنجی ها و انواع حيواناتی است که در داخل ايکوسيستم ها قرار داشته يا اينکه در زيستگاه های طبيعی شان بدون هر نوع مداخله يا کنترول قابل ملاحظۀ انسان ها بتواند به حيات و توليد نسل ادامه دهند.

30- شخص: عبارت از شخصی حقيقی يا حکمی ميباشد .

31-ادارات غير دولتی: تشکيلاتی است که دارای وظايف رسمی بوده وشامل ملل متحد، بانک جهانی، بانک انکشاف آسيائی و مؤسسات دوجانبه تمويل کننده می باشد .

32- تنظيم همه جانبه محيط زيست: تطبيق شيوه های است که تأثيرات سوء احتمالی فعاليت انسانی بالای محيط زيست وبديل ها را غرض تقليل چنين تأثيرات سوء، افزايش منفعت ها وتقويه رعايت اصول بنيادی مندرج مادۀ پنجم اين قانون تشخيص مينمايد .

33- ارزيابی اثرات محيط زيستی: طرزالعمل های است که برای ارزيابی محتمل اثرات محيط زيستی واجتماعی مفيد ومضر ناشی از پروژه ها، پلان ها يا فعاليت های پيشنهادی، امکان تأثيرات عمدۀ ناگوار آن غرض بهبود کيفيت وتأثيرات وقوع چنين پروژه ها، تعيين محل ، پلان گذاری و طرح و تطبيق آن در نظر گرفته ميشود .

34- کنترول همه جانبه آلوده گی ها: سيستم کلی است که هدف آن جلوگيری يا کاهش آلود گی دراصل منبع ،جلوگيری از تأثيرات آلودگی وزباله ها در محيطی که در آن تخليه صورت ميگيرد وعلاج محيط آلوده وخساره مند ميباشد.

35- نمونه انواع: عبارت از یک نوع از انواع حيوان يا نبات زنده يا مرده ميباشد .

36- تجارت: عبارت ازخرید و فروش (به منظور کسب منفعت تجاری ) صدور مجدد و توريد ميباشد.

37- جواز نامه:سند رسمی کتبی است که به منظور کنترول آلودگی، تنظيم زباله ها، تنظيم زباله های زيانبار و ساير فعاليت های مشابه مندرج اين قانون از طرف ادارۀ ملی حفاطت محيط زيست به متقاضيان اعطاء ميگردد.

38- اجازه نامه: سند رسمی کتبی است که به منظور تطبيق پروژه يا پلان، انجام فعاليت، گرفتن انواع شامل فهرست مندرج مادۀ پنجاهم، صدور انواع بيگانه، معرفی مجدد انواع بومی، صدور انواع رو به انقراض، بدست آوردن يا وارد نمودن نمونه ها و دسترسی به منابع وراثتی به متقاضيان مطابق احکام مندرج اين قانون وساير قوانين نافذه اعطاء ميگردد.

39- ساحۀ حفاظت گاه مطلق طبيعی: ساحه طبيعی که از اسکان دائمی يا قابل ملاحظه عاری بوده وبه منظور حفاظت حالت طبيعی زيست بوم های برجسته يا نمونوی، خصوصيات جيولوژيکی يا فيزيولوژيکی ويا انواع بخاطر حفظ مشخصات بارز، خواص طبيعی، تحقيقات علمی يا نظارت محيط زيستی يا ساحات وسيع دست نخورده ويا کمتر دست خورده اداره ميشود .

40- ساحۀ پارک ملی: ساحۀ طبيعی که عمدتاً به مقصد حفاظت و نگهداری زيست بوم های حايز اهميت، ارتقای سطح آگاهی محيط زيستی و تفريح مشخص ميگردد .

41- ساحۀ آبده طبيعی: ساحۀ که دارای يک يا بيشتر خواص طبيعی يا فرهنگی بوده، بنابر اهميت فوق العاده از نظر کميابی، بی نظيربودن يا نمونه بودن از نگاه زيبائی وتزئينی يا ارزش فرهنگی آن محافظت ميگردد .

42- ساحۀ زيستگاه يا تنظيم انواع: ساحۀ معين و تنظيم شدۀ است که به منظور نگهداری و حفاظت زيستگاه طبيعی يا رفع نيازمندی های انواع به خصوص حيوانات ونباتات تنظيم می شود .

43- ساحۀ منظرۀ حفاظت شده : ساحۀ که غرض حفاظت ماهيت منظره ای وتفريحی آن تنظيم گرديده يا درنتيجۀ فعاليت نيروی انسانها يا طبيعت طی ساليان متمادی به ساحۀ تبديل گرديده که دارای خواص برجسته، زيبائی طبيعی وارزش فرهنگی يا ايکولوژيکی بوده و اکثراً از تنوع فوق العاده حياتی برخور دارميباشد که تماميت آن به خاطر ادامۀ روند نمو وانکشاف، به حفاظت نياز دارد.

44- ساحۀ حفاظت شدۀ حاوی منبع تنظيم شده : ساحاتی که دارای سيستم های طبيعی دست نخورده بوده و مخصوصاً به منظور استفاده دوامدار زيست بوم های طبيعی وتأمين حفاظت دوامدار و حفظ تنوع حياتی مورد استفاده قرار گرفته و درعين حال جريان دوامدار توليدات وخدمات طبيعی را جهت رفع نيازمندی های مردم تسريع مى کند.

اصول بنيادی

مادۀ پنجم:

(1) به منظور تحقق اهداف مندرج اين قانون موارد ذيل منحيث اصول بنيادی پنداشته می شود:

1- ارج گذاری به طبيعت، حفظ واعادۀ تماميت زيست بوم ها درزمين و حفاظت همه اشکال حيات بدون در نظرداشت ارزش آن برای بشر.

2- تنظيم تمام عناصر محيط زيست و مراحل آن با در نظرداشت اصول حقوقی جهانی، حکميت وجدان و ارزش های اساسی بشری.

3- صلح، انکشاف دوامدار، حفاظت ونگهداری محيط زيست و احترام به حقوق بشر و آزادی های اساسی متکی بر يکديگر .

4- حفاظت صحت و تنوع حيات و نيروی توليدی در محيط زيست جهت تاْمين منافع نسلهای آينده .

5- تأمين متداوم حق انکشاف و توسعه جهت نيازمندی های انکشافی و محيطی نسل موجود و آينده .

6- جلوگيری از تاْثيرات سوء يا کاهش آن از طريق پلان گذاری طويل المدت و تشريک مساعی تمام ادارات دولتی و غير دولتی.

7- اتخاذ تدابير وقايوی جهت حفظ و نگهداری محيط زيست .

8- اتخاذ تدابير لازم احتياطی و عملی نمودن آن در محليکه خطر يا امکان وقوع تأثيرات سوء وغيرقابل علاج وجود د ارد. پائين بودن سطح دانش علمی مانع تطبيق اين اقدامات برای حفاظت محيط زيست شده نمی تواند.

9- جبران خساره توسط عاملين و قوع تأثيرات سوء محيطی و آلودگی به منظور جلوگيری، کاهش وعلاج آن.

10- تشويق و ترغيب مردم درمحلات برای سهمگیری در روند تصميم گيری ها جهت تنظيم دوامدار منابع طبيعی.

11- همکاری دولت در حل مسايل محيط زيستی منطقوی و فرا سرحدی مطرح با ساير دول.

(2) اشخاص آتی مکلف به رعايت وتطبيق اصول بنيادی مندرج فقره ( 1) اين ماده ميباشند:

1- شخصيکه صلاحيت تصميم گيری را مطابق احکام اين قانون داشته باشد .

2- شخص حکمی ايکه از منابع طبيعی در جهت منفعت مادی بهره برداری می نمايد.

3- مؤظف خدمات عامه که خط مشی، پلان، خطوط کاری، طرز العمل يا قانونی را که در تنظيم منابع طبيعی افغانستان يا حفاظت و احيای محيط زيست اثر گذارد، طرح يا تطبيق مينمايد.

حقوق و وجايب دولت

مادۀ ششم:

(1) تمام منابع بيولوژيکی و ساير منابع طبيعی در قلمر و کشور تحت حاکميت دولت ميباشد.

(2) حفاظت منابع طبيعی درقلمرو کشورو استفاده از آن به شيوۀ دوامدار مطابق احکام اين قانون از وظايف دولت میباشد.

(3) دولت به منظورتأمين رفاه عامه در حال وآينده وتأسيس مجدد سيستم های اساسی ايکولوژيکی ومنابع طبيعی ، حفاظت واحياء محيط زيست ، جلوگيری و کنترول از آلودگی آن و بهره گيری همگانی از منابع وراثتی، برنامه ها را طرح و تطبيق می نمايد.

حقوق ووجايب اشخاص

مادۀ هفتم:

هر شخص مطابق احکام اين قانون دارای حقوق و وجايب ذيل ميباشد :

1- استفاده قانونی از منابع طبيعی مطابق به عرف معمول که تنظيم دوامدار منابع طبيعی را به اساس مشارکت مردم تقويه و تشويق نمايد.

2- ايجاد و ثبت قانونی نهاد های جامعه مدنی که تنظيم دوامدار منابع طبيعی و حفاظت واحيای محيط زيست را حمايت ميکند .

3- دسترسی به معلوماتی که دولت در اختيار دارد، مشروط بر اينکه :

- تقاضای معلومات مؤجه بوده و بصورت عمومی ترتيب نشده باشد.

- معلومات مطلوبه از نگاه تجارتی محرم نباشد.

- اعطای معلومات مطلوبه خطر بيشتری را به حفاظت محيط زيست متوجه نسازد.

- ارايه معلومات مورد نظر، حق محرميت امور فردی را به مخاطره نياندازد.

4- سهمگيری در اجتماعات، مظاهرات، اعتصابات، راه پيمائی ها و ريفرندم های مربوط به استفاده دوامدار از منابع طبيعی و حفاظت و احيای محيط زيست طبق احکام قانون .

5- ارسال مکاتيب، شکايات، اعلاميه ها و پيشنهادات مربوط به استفادۀ دوامدار از منابع طبيعی، حفاظت و احيای محيط زيست به حكومت و مؤسسات عامه غرض پيگيرى موضوع.

6- اشتراک در روند کار ارزيابی اثرات محيط زيستی .

7- امتناع از پذيرش و اجرای کار يکه منجر به وقوع خطر حتمی وجدی به محيط زيست يا صحت انسان و يا هر دو شود .

8- مطالبۀ دلايل کتبی در مورد تصميم بخصوص .

9- اعتراض عليه تصميم اتخاذ شده مطابق احکام مندرج مواد هفدهم و هفتاد وچهارم اين قانون.

10- رعايت احکام اين قانون و ساير قوانينيکه استفاده دوامدار منابع طبيعی و حفاظت و احيای محيط زيست را تنظيم و تشويق می نمايد.

مکلفيت نگهداری محيط زيست

مادۀ هشتم :

(1) هیچ شخص خق ندارد که باعث آلودگی زیاد محیط زیست گردد. هرگاه مطابق به احکام این قانون مقداری از آلودگی امر مجاز با اصلاً اجتناب ناپذیر باش، در آنصورت مکلف است تا آنرا به حد اقل ممکن کاهش بدهد. حدود آلودگی زیاد در لوایح جداگانه مشخص میگردد.

(2) رعایت مکلفیت مندرج فقره (1) این ماده مانع تطبیق سایر احکام این قانون بالای شخص متخلف نمی گردد.

هرات سبز (NEPA, Herat)...