زنجیره غذایی و شبکه غذایی (بخش سوم)

بحران های زیست محیطی جهان

جالب ترین رویداد تاریخ زندگی دو تا پنج میلیارد ساله کره زمین، ظهور انسان به عنوان اشرف مخلوقات است. انسانی که تا 8 هزار سال پیش شماره اش از 5 میلیون نفر تجاوز نمی کرد ، امروزه به شماره ای فراتر از 6 میلیارد نفر رسیده است و با سرعت رشد جهانی 8/1 تا 9/1 درصد در حال تجربه بحرانی از بحرانهاست.

بحران حال و آینده تنها به خاطر افزایش جمعیت نیست. حتی افزایش جمعیت در میان ملل در حال توسعه که رشدی به مراتب بیشتر از ملل توسعه یافته دارند نیز به تنهایی نمی تواند مسئول بحران باشد. کاهش بیش از اندازه منابع طبیعی ، افزایش آلودگی ها ، نارسایی توزیع متعادل منابع ، رشد صنعتی و رشد اقتصادی از عواملی هستند که با رشد جمعیت دست به دست هم داده و دارند بحران را پی ریزی می نمایند.

امروزه انسان با انبوهی از مشکلات زیست محیطی مواجه است مشکلات فعلی محیط زیست جهان را می توان در فهرستی از خطرات و تهدیدات محیط زیست به صورت زیر خلاصه نمود:

1- نابود شدن لایه اوزون
2- اثر گلخانه ای
3- جنگل زدایی
4- دشت زایی
5- افزایش جمعیت
6- افزایش آلودگیها
7- کاهش منابع طبیعی
8- افزایش سطح آب دریاها
9- افزایش ناراحتی های روانی و افزایش جرائم
10- وابستگی بیش از اندازه به ماشین و وسایل ماشینی
11- شیوع بیماریهای ناشناخته مانند ایدز
12- خطر دستکاری جنتیک
13- اسیدی شدن آب شیرین و خاک حاصلخیز

14- شور شدن خاک های حاصلخیز
15- افزایش پسماند و پساب
16- نابودی و مورد تهدید قرار گرفتن گونه های نباتی و حیوانی
17- کاهش منابع آب شیرین و هدر رفتگی آن
18- شکار بی رویه و بیش از اندازه آبزیان
19- نابودی کشتزارها به واسطه فرسایش خاک
20- نابودی منابع جنتیکی
21- افزایش استفاده از سموم آفت کش و علف کش
22- افزایش جنگ ها
23- گرسنگی جهان

همه روزه 42 هزار هکتار از جنگلهای کره زمین به واسطه آز (تبدیل زمین) و نیاز (استفاده از چوب هیزمی) از بین می رود . استفاده از چوب هیزمی همه ساله مسئول از بین رفتن 11 میلیون هکتار از جنگلهاست اگر چه جنگل زدایی بیشتر به خاطر نیاز به انرژی و عدم استفاده منطقی از زمین در جهان سوم رخ می دهد ، در میان کشورهای صنعتی و پیشرفته ، خسران جنگلها به خاطر تبدیل زمین و آلودگیهای محیط زیست و همچنین عدم استفاده منطقی از زمین اتفاق می افتد . در عین حال ، سالانه 15 میلیون هکتار از زمین های زراعتی جهان نیز از بین می روند . این هدر رفتگی به خاطر دلایل زیر است:

- تبدیل زمین
- فرسایش
- دشت زایی
- مسموم شدن زمین

فرسایش، کویر زایی و مسموم شدن زمین به واسطه استفاده غیر منطقی از زمین روی می دهد. تبدیل زمین از یک نوع استفاده به استفاده دیگر، میزان فرسایش را تا 1000 برابر روی کره زمین بالا برده است. تبدیل زمینهای طبیعی مانند جنگل طبیعی به سایر استفاده ها از دیرباز معمول بوده است، که این عمل خسارات فراوانی را به منابع طبیعی جهان وارد آورده است. به عنوان نمونه ، بسیاری از اکولوژیست ها موجودات علفزارهای بزرگ جهان را به خاطر همین عمل و استفاده از آتش توسط انسانهای بدوی می دانند.

تبدیل زمین، فرسایش ، بیابان زایی ، جنگل زدایی، مسمومیت و آلودگی زمین ها (آب و خاک) که سلامت منابع طبیعی جهان را به مخاطره می اندازند، در بیشتر موارد به واسطه استفاده غیر منطقی از زمین روی می دهند. همین مقدار زمین محدود که واجد توان تولیدی برای استفاده های انسان است به خاطر ندانم کاری انسان دستخوش مصیبت و بلایی گردیده است که دارد موجودیت انسان را دچار تباهی می کند.

میزان تباه شدن زمین ها اگر چه در کشورهای در حال رشد بیش از کشورهای رشد یافته است، ولی این تباهی حتی در کشوری مثل ایالات متحده آمریکا نیز در شرف وقوع است. در کشور ما نیز چنین امری در حال تکوین است.

جاری شدن سیل های سال های اخیر در کشور ما، آلودگی شهرهای بزرگ ما، از بین رفتن سطح وسیعی از جنگل های ما، رشد بی رویه شهرها ، بیابان زایی گسترده در وطن ما، متروکه ماندن زمین های زراعتی ما به خاطر مهاجرت مردم قریه جات به شهرها و واردات چند میلیاردی مواد غذایی و منابع طبیعی به کشور نمونه های ملی از هرج و مرج جهانی در کشور ماست.

استفاده غیر منطقی تنها به زمین ختم نمی شود. چنین امری در مورد آب شیرین در دسترس انسان نیز دارد اتفاق می افتد. بالاترین میزان هدر رفتگی آب در زراعت رخ می دهد که پس از آن صنعت در مقام دوم قرار می گیرد.

استفاده غیر منطقی انسان از منابع طبیعی از دو جنبه قابل بحث است: یک جنبه به اجرای مدیریت غلط و نحوه بهره برداری از منابع مربوط می شود و دیگری در رابطه با نادرستی نوع استفاده انسان مصداق پیدا می نماید.

هرات سبز (NEPA, Herat)...